Celiński Narcyz (1817–1866), sybirak. Pochodził z ziemiańskiej rodziny kresowej na pograniczu Podola i Ukrainy. Jako młody człowiek skazany za przestępstwo polityczne w sołdaty, służył na Kaukazie, gdzie dzięki częściowym amnestiom postąpił na stopień kapitana sztabowego inżynierii. Otrzymawszy zwolnienie ze służby, wyjechał do kraju, skąd miał się udać na emigrację do Francji i przebywać przez jakiś czas w Algierze jako wojskowy. Wiadomość ta, podana przez współkresowca Augusta Iwańskiego, nie jest jednak pewna. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, C. wziął w nim czynny udział, za co zesłano go do katorgi na Sybirze. Tam od samego początku wszedł w koło sprzysiężonych, którzy postanowili wydobyć się z niewoli przez zbiorową ucieczkę zbrojną. W Irkucku C. znalazł gorliwych zwolenników w Kazimierzu Arcimowiczu i Karolu Nowakowskim. Okoliczność nadarzyła się niespodziewanie. Rząd rosyjski zamyślił użyć zesłańców do budowy tzw. krugobajkalskiej drogi. W końcu maja 1866 poczęto ich wysyłać partiami z Irkucka. C-go wyprawiono 30 maja w drugiej grupie do Murinu. Rzecz, gorąco przygotowana w środowiskach wygnańczych, dojrzała nad Bajkałem szybko do wykonania. C. i Gustaw Szaramowicz wysunęli się na czoło »Syberyjskiego Legionu Wolnych Polaków« jako wodzowie zamierzonej ucieczki. Przedsięwzięcie miało widoki powodzenia. Na nieszczęście nie osiągnięto całkowitej zgody, wynikły nieporozumienia, nie obeszło się bez zdrady. Tymczasem sprawa tak daleko postąpiła, że o cofnięciu się nie było mowy. Najprawdopodobniej w nocy z 24 na 25 czerwca st. st. C. dał hasło do działania. Wypadki potoczyły się jak lawina. Moskale odcięli wygnańcom drogi. Nieskoordynowana walka skończyła się tragicznie. Trzeba było wycofać się w lasy i próbować tym sposobem dotrzeć do granicy chińskiej. Pościg Rosjan i Buriatów sprowadził ostateczną katastrofę. C. został schwytany Zaczęły się sądy, które trwały dwa miesiące. Oskarżeni bronili się z godnością. Sąd irkucki nie wykrył też sprawców sprzysiężenia. Dnia 21 XI 1866 zapadł wyrok, skazujący siedmiu z pierwszej kategorii na rozstrzelanie. Egzekucja wyroku odbyła się w Irkucku dnia 27 XI 1866. Ks. Krzysztof Szwernicki udzielił ostatniego błogosławieństwa czterem, którym wyroku nie cofnięto. Byli to: Narcyz Celiński, Gustaw Szaramowicz, Jakub Raynert i Władysław Kotkowski. Polska przyjęła wiadomość o egzekucji z boleścią i oburzeniem. Kornel Ujejski pięknie wyraził uczucia patriotycznej części narodu w wierszu: »Na zgon rozstrzelanych w Irkucku«.

Kolumna Zygmunt (Nowolecki Aleksander), Pamiątka dla rodzin polskich itd., Kr. 1868; Iwański A., Pamiętniki 1832–1876, W. 1928; Janik M., Dzieje Polaków na Syberii, Kr. 1928

Michał Janik